Critical thinking là gì? Các cấp độ của critical thinking

0
405

Trong thời đại hội nhập như hiện nay thì bên cạnh kiến thức thì kỹ năng mềm đóng vai trò hết sức quan trọng. Tuy nhiên critical thinking hay tư duy phản biện còn thiếu ở giới trẻ hiện nay. Vậy bạn đã thực sự hiểu rõ critical thinking là gì và cách áp dụng như thế nào để mang lại hiệu quả? Bài viết này sẽ chia sẻ đến bạn những kiến thức có liên quan đến critical thinking. Đừng bỏ lỡ nhé!

Critical thinking skills là gì?

Critical-thinking-tu-duy-phan-bien
Critical thinking – tư duy phản biện

Critical thinking là thuật ngữ tiếng Anh dịch sang tiếng Việt có nghĩa là tư duy phản biện.

Critical thinking được hiểu là quá trình phân tích, đánh giá, chất vấn các giả thiết hoặc một giả định nào đó để từ đó hình thành quan nên điểm riêng và cách suy nghĩ trước một vấn đề của một cá nhân.

Những lập luận trong critical thinking phải chắc chắn, rõ ràng, có tính logic và đảm bảo đầy đủ bằng chứng thuyết phục.

Critical thinking không bị giới hạn ở một tình huống cụ thể nào mà được hình thành dựa trên lập luận logic và kết quả của tư duy logic. 

Ví dụ: Lan cho rằng “Quyển sách A rất hay và thú vị” nhưng Nam lại dựa trên quan điểm và trải nghiệm của mình về quyển sách này trước đó nên đã khẳng định với Lan rằng “Quyển sách A không hay và còn có một vài chỗ chưa chính xác”.

Như vậy: Đây chính là một tư duy phản biện của Nam vì Nam đã đưa ra được các lý lẽ và bằng chứng xác thực, thuyết phục nhằm bảo vệ quan điểm của mình và phản bác lại Lan.

>>Xem thêm: EQ là gì? IQ là gì? Sự khác biệt giữa EQ và IQ như thế nào?

Critical thinking quan trọng như thế nào?

Critical-thinking-cai-thien-ky-nang-thuyet-trinh-
Critical thinking đóng vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực

– Critical thinking là một trong những kỹ năng tư duy cần thiết cho mọi lĩnh vực: Khả năng suy nghĩ rõ ràng và có lý trí đóng vai trò rất quan trọng, bất kể chúng ta đang làm gì. Nếu như bạn làm việc trong lĩnh vực giáo dục, tài chính, quản trị hay pháp lý thì tư duy phản biện hiển nhiên cực kỳ quan trọng. Tuy nhiên, những kỹ năng này cũng không chỉ giới trong một lĩnh vực cụ thể nào cả. Nếu bạn có khả năng tư duy tốt và giải quyết vấn đề một cách có hệ thống thì đấy chính là “tài sản” quý giá trong mọi lĩnh vực, nghề nghiệp.

– Critical thinking đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế tri thức mới: Nền kinh tế tri thức mới hiện nay được vận hành bởi thông tin và công nghệ và những yếu tố này được đổi mới từng ngày. Nền kinh tế mới đặt ra những nhu cầu ngày càng cao vào các kỹ năng vận dụng trí óc linh hoạt cũng như khả năng phân tích thông tin, tích hợp các nguồn kiến thức đa dạng để giải quyết các vấn đề, đặc biệt là trong môi trường làm việc không ngừng thay đổi như hiện nay.

Critical-thinking-cai-thien-ky-nang-thuyet-trinh-
Critical thinking cải thiện kỹ năng thuyết trình

– Góp phần cải thiện các kỹ năng thuyết trình và ngôn ngữ: Nếu như suy nghĩ rõ ràng và có hệ thống sẽ có thể cải thiện cách mà chúng ta diễn đạt các ý tưởng. Đối với phân tích cấu trúc logic của văn bản thì tư duy phản biện cũng tăng khả năng hiểu rõ những gì đã được viết.

– Thúc đẩy khả năng sáng tạo: Nó giúp chúng ta tìm ra giải pháp sáng tạo cho một vấn đề nào đó mà không chỉ cần đến các ý tưởng mới. Bản thân các ý tưởng mới này cũng bắt buộc phải hữu ích và có liên quan đến vấn đề đang cần được giải quyết. Critical thinking đóng vai trò cốt lõi trong việc đánh giá các ý tưởng mới cũng như lựa chọn những ý tưởng tốt nhất và điều chỉnh chúng nếu cần.

– Đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phản chiếu bản thân: Để có thể kiểm soát cuộc sống và làm nó trở nên có ý nghĩa thì chúng ta cần nhận dạng rõ giá trị của bản thân và phải tỉnh táo trước khi ra quyết định. Tư duy phản biện chính là thứ sẽ giúp cho bạn thực hiện những điều này một cách hợp lý nhất.

– Tư duy phản biện tốt chính là nền tảng của khoa học và dân chủ: Khoa học đòi hỏi phải sử dụng lập luận trong thử nghiệm và xác nhận các lý thuyết. Để có thể vận hành hiệu quả nền dân chủ tự do cũng đòi hỏi các công dân phải có cách suy nghĩ lý trí về các vấn đề đang diễn ra trong xã hội để có thể lan tỏa những giá trị đúng đắn, vượt qua được những khuynh hướng và định kiến sai lầm.

Các cấp độ của critical thinking

Critical thinking chia thành 6 cấp độ dựa theo thứ tự từ thấp đến cao như sau:

  • Cấp độ 1: Trình bày nội dung

Đây là vấn đề mà rất nhiều cơ quan, tổ chức cũng như trường học đang gặp phải. Việc trình bày nội dung và lý do khiến cho tất cả các cuộc họp mất rất nhiều thời gian nhưng lại không giải quyết được nhiều vấn đề. Đặc biệt, khi trình bày và diễn đạt thông tin không rõ ràng của người nói sẽ khiến cho người nghe cảm thấy khó hiểu và gây tốn nhiều thời gian để giải thích cũng như phản biện.

  • Cấp độ 2: Cấu trúc nói

Ở cấp độ này thì mỗi người sẽ đưa ra những quan điểm, lập luận để nhằm bảo vệ cho ý kiến của mình. Do đó, để có thể làm tốt được điều này thì các bạn phải có được sự chuẩn bị kỹ càng về cách diễn đạt sao cho thật logic, đảm bảo người nghe có thể nắm bắt được những điểm mấu chốt của vấn đề.

6-cap-do-cua-tu-duy-phan-bien
6 cấp độ của tư duy phản biện
  • Cấp độ 3: Tranh luận cơ bản

Tranh luận có thể đến từ hai hoặc nhiều phía với mục đích là phản bác lại ý kiến ban đầu của bạn. Việc bạn cần làm lúc này là lập luận sao cho khoa học và đưa ra được những dẫn chứng xác thực để có thể bảo vệ quan điểm hoặc bạn cũng có thể tiếp thu ý kiến của người khác nếu như thấy tích cực.

  • Cấp độ 4: Tranh luận hiệu quả

Để cuộc tranh luận diễn ra hiệu quả, có tính xây dựng và tránh trở thành nguyên nhân dẫn đến các cuộc ẩu đả, cãi vã thì bạn cũng cần phải có được khả năng nhận định được các giả thiết ngầm được đặt ra đằng sau những ý kiến phản bác, tư duy logic.

  • Cấp độ 5: Thường xuyên luyện tập

Để có thể phát triển critical thinking thì bạn cần phải thực hành một cách thường xuyên. Việc thực hành thường xuyên sẽ giúp cho bạn có được tư duy logic hơn khi nhận định, đánh giá về một vấn đề nào đó.

  • Cấp độ 6: Tư duy hiệu quả

Khi đã đáp ứng đủ những cấp độ trên thì đến giai đoạn này trình độ của bạn đã có được sự tiến bộ vượt bậc. Bạn đã có đầy đủ các tố chất về sự công bằng, cần đảm, chính trực, khiêm tốn, cảm thông cũng như sự bền bỉ.

Cách rèn luyện critical thinking hiệu quả nhất

  • Tạo lập các sơ đồ tư duy
Lap-so-do-tu-duy
Lập sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy được xem là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để chúng ta có thể chắt lọc được những thông tin cũng như những quan điểm quan trọng và cần thiết nhất.

Điều đặc biệt ở sơ đồ tư duy chính là bạn có thể thấy được toàn bộ hệ thống tư duy một cách logic và hiệu quả nhất. Những thông tin ở đây đều sẽ được phân chia theo từng tầng để bạn có thể dễ dàng nắm bắt được các điểm quan trọng nhất của vấn đề khi cần đến.

  • Cần có kỹ năng tránh thiên vị

Cảm tính không nên xuất hiện trong tư duy phản biện. Con người chúng ta vẫn thường có tính thiên vị nhưng đôi khi bạn cần phải học được cách né tránh nó. Và bạn có thể rèn luyện được nó thông qua một số cách như sau:

– Thay đổi các câu hỏi mang hơi hướng cá nhân sang những câu hỏi ở dạng chung. Ví dụ như thay vì hỏi câu “Điều này liệu có mang lại lợi ích cho tôi hay không?” thì có thể hỏi là “Điều đó có ý nghĩa gì không?”.

– Hãy thực hiện việc đánh giá các sự việc thay vì chỉ phán xét chúng.

– Biết chấp nhận những quan điểm không đúng của bản thân và tiếp nhận những thông tin một cách chủ động, thay đổi chúng sao cho phù hợp nhất.

– Hãy biết lắng nghe và phân tích những quan điểm của người khác một cách khách quan nhất.

– Hãy loại bỏ cái tôi của bản thân, đừng bao giờ để trong đầu những tư tưởng phủ nhận ngay lập tức những ý kiến của người khác. Hãy biết cách nhìn nhận các vấn đề dựa trên sự khách quan và biết chấp nhận sự đúng đắn của các quan điểm đó.

  • Rèn luyện khả năng lập luận logic
Lap-luan-logic-tang-tu-duy-phan-bien
Lập luận logic tăng tư duy phản biện

Để rèn luyện tư duy phản biện thì bạn cũng cần phải rèn luyện được khả năng lập luận sao cho logic. Bạn phải biết kết nối toàn bộ những thông tin lại một cách khoa học, rõ ràng và dễ hiểu nhất.

Việc lập luận logic cần phải đảm bảo dựa trên những bằng chứng xác thực, những dẫn chứng thật cụ thể và phải có tính thuyết phục. Tuy nhiên những lập luận cần phải đưa người nghe đến với các vấn đề và phải giải quyết được các vấn đề đó.

Nếu như bạn có khả năng đưa ra những đáp án cho câu hỏi nhưng lại không thể giải thích được đáp án đó thì đây chưa phải là khả năng lập luận logic.

  • Tìm hiểu và thu thập thông tin thường xuyên

Tất cả mọi cơ sở của tư duy phản biện đều phải được dựa trên những thông tin chính xác và có tính đúng đắn nhất.

Do đó, để có được những tư duy phản biện và đưa ra được cách giải quyết vấn đề một cách thuyết phục thì nhất thiết bạn cần phải có đầy đủ các thông tin và chuyên môn về những vấn đề đó.

Toàn bộ những luận cứ và các dẫn chứng đưa ra phải thật cụ thể và phải mang tính thực tế thì mới đảm bảo thuyết phục được mọi người. Từ đó mới có thể tìm ra được giải pháp tối ưu cho vấn đề đang được đặt ra.

  • Luôn đặt ra những câu hỏi để hoàn hảo hơn
Khong-ngung-hoc-hoi-de-tang-kha-nang-phan-bien
Không ngừng học hỏi để tăng khả năng phản biện

Người ta vẫn thường nói rằng: “Muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học”. Do đó, đối với những vấn đề mà bạn không biết thì bạn hoàn toàn có thể thắc mắc. Đừng lo lắng vì người ta sẽ không đánh giá năng lực thật sự của bạn chỉ thông qua một vài câu hỏi.

Việc thắc mắc và nhận lại được những câu trả lời thỏa đáng sẽ giúp cho bạn có được thêm nhiều thông tin, kiến thức hơn về các lĩnh vực khác nhau trong đời sống. Thậm chí có thể nhờ đó mà bạn có thể áp dụng và mang lại hiệu quả cao trong công việc.

7 bước áp dụng critical thinking để đưa ra quyết định

Theo Grey Cells thì có 7 bước trong quá trình tư duy phản biện như sau:

Bước 1: Xác định vấn đề, mục tiêu cần phải giải quyết

– Tìm ra các vấn đề, mục tiêu bằng cách phân tích các mục đích của chúng.

– Chọn mục đích quan trọng và thực tế nhất.

– Thể hiện câu hỏi theo nhiều cách khác nhau để làm rõ ý nghĩa và phạm vi của nó.

– Nếu như câu hỏi quá rộng thì bạn có thể chia nó thành nhiều câu hỏi nhỏ để giải quyết từng vấn đề một.

– Xác định phạm vi để trả lời cho từng câu hỏi đó.

Bước 2: Tìm và đánh giá các thông tin có liên quan

Tim-kiem-va-danh-gia-cac-thong-tin-co-lien-quan
Tìm kiếm và đánh giá các thông tin có liên quan

– Cố gắng thu thập đầy đủ các thông tin và phải đảm bảo rằng tất cả thông tin được sử dụng là rõ ràng, chính xác, phù hợp với câu hỏi đang gặp vấn đề.

– Tiến hành so sánh các thông tin nhận được và đánh giá sự đáng tin cậy của các thông tin đó.

– Phân loại các thông tin theo các nhóm khác nhau.

Bước 3: Đánh giá lập luận

– Lập ra các giả định, lập luận dựa trên các thông tin đã tìm được.

– Đánh giá tính hợp lý của giả định xem chúng có chặt chẽ không, có logic không và dựa theo khung tham chiếu nào.

– Đặt trọng số cho các yếu tố và sử dụng bảng điểm để cân nhắc tính toàn diện của vấn đề.

– Đưa ra những kết luận sơ bộ của bản thân.

Bước 4: Đánh giá Kết luận

Kiem-tra-danh-gia-Ket-luan
Kiểm tra, đánh giá kết luận

– Kết luận đưa ra có tính hợp lý và chính xác không?

– Kết luận đó có công bằng, có tính toàn diện không?

Bước 5: Xem xét lại các góc nhìn đối lập và mặc định.

– Đánh giá xem liệu bạn có mặc định các điều kiện nào là đương nhiên trong kết luận của mình không. Nếu có thì mặc định đó có chính xác không?

– Xác định các góc nhìn bổ sung hay đối lập nào khác cần phải xem xét không? Từ đó tìm định điểm mạnh cũng như điểm yếu của chúng.

Bước 6: Tổng hợp kết quả

Loại bỏ hết các mặc định không chính xác, tổng hợp kết quả phân tích từ các góc nhìn khác nhau, xác định những thông tin, phân tích cần hoàn thiện thêm để có thể bao quát vấn đề hoàn chỉnh hơn.

Bước 7: Kết luận và giải pháp

Đưa ra các kết luận có tính khách quan, công bằng và đề xuất các giải pháp nếu có.

Giải thích các thuật ngữ có liên quan đến “tư duy”

Logical thinking là gì?

Logical-thinking-tu-duy-logic
Logical thinking – tư duy logic

Logical thinking hay còn gọi là tư duy logic, suy nghĩ một cách có trình tự. Hiểu một cách đơn giản thì nó là quá trình quan sát, phân tích và lý luận để đưa ra quyết định từ dữ liệu thông tin ban đầu. Do đó, logical thinking thể hiện được mối quan hệ có nghĩa giữa đầu vào tức là thông tin và đầu ra tức là quyết định.

Đối lập với lối suy nghĩ theo cảm tính thì người có suy nghĩ logic là người biết kết hợp các ý tưởng, tư duy, kết luận vào trong cùng vấn đề và sẽ sắp xếp chúng theo một trình tự giải quyết để có thể tìm ra ý nghĩa bên trong của vấn đề đó.

Trong học tập thì kĩ năng logical thinking giúp khả năng tư duy vấn đề, nhất là trong toán học sẽ giúp bạn hiểu rõ hết được các mặt của vấn đề.

Trong công việc thì kỹ năng logical thinking rất quan trọng trong việc đưa ra các quyết định dựa trên nguồn dữ liệu từ khách hàng.

Creative thinking là gì?

Creative-thinking-tu-duy-sang-tao
Creative thinking – tư duy sáng tạo

Creative thinking hay tư duy sáng tạo: là khả năng suy nghĩ, tìm tòi ra những chủ đề mới của một hay nhiều người hợp sức theo hướng “hoàn toàn mới” và không đi theo lối mòn. Trong bất kỳ ngành nghề nào thì tư duy sáng tạo cũng luôn hiện diện mọi nơi, bao gồm trong kinh tế, xã hội, nghệ thuật hay khoa học công nghệ…

Tư duy sáng tạo vận dụng khả năng và kỹ năng mềm của bản thân để có thể phân tích vấn đề ở các góc độ khác nhau. Sử dụng các công cụ phù hợp để có thể đánh giá và đưa ra các giải pháp tốt nhất cho vấn đề.

Tập trung vào sáng tạo và đổi mới là rất quan trọng vì hầu hết các vấn đề có thể sẽ yêu cầu các phương pháp tiếp cận chưa từng được tạo ra hoặc chưa từng được thử trước đây. Đó là một kỹ năng được đánh giá cao của một cá nhân hoặc của tập thể mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng luôn phải khao khát có được trong đội ngũ của mình.

Tư duy sáng tạo là một kỹ năng và phải được tập luyện liên tục để luôn đảm bảo sự nhạy bén. Do đó bạn cần thường xuyên tiếp xúc với các tình huống đang cần phải có một ý tưởng mới và xung quanh bạn là những người cùng chí hướng để có thể đạt được mục tiêu này.

Analytical thinking là gì?

Analytical-thinking-tu-duy-phan-tich
Analytical thinking – tư duy phân tích

Analytical thinking còn được gọi là tư duy phân tích: là khả năng suy nghĩ một cách rõ ràng để giải quyết công việc một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất. 

Tư duy phân tích chính là công cụ hữu ích cho các sinh viên kinh tế vì cơ bản khi bạn càng thuần thục nó bao nhiêu thì bạn càng giỏi phân tích các số liệu cũng như các hiện tượng kinh tế thể hiện trên các con số bấy nhiêu.

Trước khi bạn có thể thực hành được critical thinking thì nền tảng tư duy phân tích của bạn phải tốt trước đã. Nếu như không tốt ở kỹ năng phân tích, tư duy rõ ràng mà đã vội phản biện thì sẽ không có hiệu quả thuyết phục. 

Với những chia sẻ trên đây chắc hẳn đã giúp bạn hiểu được tư duy phản biện là gì cũng như tầm quan trọng của nó rồi đúng không nào. Hãy trau dồi thêm kiến thức, rèn luyện các kỹ năng để phát triển bản thân hơn nhé!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here